Ostara και Εαρινή Ισημερία

Ostara, ένα από τα ονόματα που συνδέονται με την Εαρινή Ισημερία και τη γιορτή για τον ερχομό της Άνοιξης.

Ostara (1884) by Johannes Gehrts

Τι είναι η Ισημέρια

Η ισημερία (η διάρκεια της ημέρας είναι ίση με τη διάρκεια της νύχτας) συμβαίνει δύο φορές τον χρόνο, όταν η γη διέρχεται από τα σημεία τομής της εκλειπτικής (ελλειπτική τροχιά της γης) και του ουράνιου ισημερινού. 

Η εαρινή ισημερία συμβαίνει γύρω στις 21 Μαρτίου και η φθινοπωρινή περίπου στις 23 Σεπτεμβρίου. 

Το όνομα ισημερία προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ίσος και ημέρα, ενώ το διεθνές αντίστοιχο όνομα, equinox, προέρχεται από το λατινικό aequus (ίσος) και nox (νύχτα). 

Για το 2020 έχουμε το πρωί της Παρασκευής 20 Μαρτίου, στις 05:50 ώρα Ελλάδος. Με αυτή αρχίζει τυπικά η άνοιξη του 2020. Αυτό ισχύει στην Ελλάδα και γενικότερα στο βόρειο ημισφαίριο, στο οποίο ανήκει η χώρα μας. Αντίστροφα, στο νότιο ημισφαίριο θα ξεκινήσει το φθινόπωρο.

Τι είναι η Ostara

Συχνές τα τελευταία χρόνια αναφορές, ονομάζουν Ostara τη Neo-Pagan και Wicca γιορτή για τον ερχομό της Άνοιξης. Τα εορταστικά τελετουργικά αναφέρονται στη μέρα της ισσορροπίας μεταξύ φωτός και σκοταδιού, την έναρξη της νίκης του φωτός, τη νέα ζωή που αρχίζει να φανερώνεται στη φύση.

Πάρα πολλές εικασίες γίνονται για το πως ξεκίνησε η γιορτή της Ostara, αν συσχετίζεται το Πάσχα (Easter) με την Οστάρα (Eostre) και αν τα πασχαλινά αυγά και τα λαγουδάκια ενσωματώθηκαν μέσα στα πασχαλινά έθιμα ως συνέχεια μίας αρχαίας θρησκείας.

Ostara, Eostre, Ishtar και Astarte

Η θεωρία με τη μεγαλύτερη απήχηση, είναι πως η γιορτή της Ostara ξεκίνησε από την Eostre, Αγγλο-Σαξωνική θεότητα της αυγής και της γονιμότητας. Πολλοί θεωρούν την Eostre μία νεότερη εκδοχή της Ιστάρ (Ishtar) των Βαβυλωνίων και της Αστάρτης (Astarte) των Σημιτικών λαών, επίσης θεότητες της γονιμότητας και καρποφορίας.

Μέσα σε όλες αυτές τις ιστορίες, μπλέκουν τα αυγά και τα κουνέλια, ως αρχαία σύμβολα ζωής. Ειδικά για το αυγό, το συναντάμε σε πολλές αρχαίες θρησκείες ως σύμβολο ζωής και θανάτου, από τους Βικινγκς που πίστευαν πως ο κόσμος ξεκίνησε από ένα τεράστιο αυγο, τους αρχαίους Πέρσες που έδιναν αυγά σαν δώρα (απεικονίσεις σε ανάγλυφα της Περσέπολης) μέχρι και τη γνωστή λατινική φράση «Omne vivum ex ovo» που σημαίνει «Η ζωή προέρχεται από το αυγό». Φυσικά υπάρχουν αναφορές για τη σημασία του αυγού σε όλους τους λαούς, ακόμα και στους Αρχαίους Έλληνες που και αυτοί έδιναν αυγά ως δώρα για τον ερχομό της Άνοιξης.

Βέδας (Bebe, also known as Saint Bede, Venerable Bede, and Bede the Venerable)

Ο Βέδας ή Άγιος Βέδας ή Σεβάσμιος Βέδας (672 – 735) ήταν Βενεδικτίνος μοναχός σε μοναστήρι της Νορθουμβρίας, περίφημος εκκλησιαστικός συγγραφέας και ιστορικός, συγγραφέας του έργου "Εκκλησιαστική ιστορία της Αγγλίας". Στο σημαντικό αυτό έργο του, περιγράφει σε 5 βιβλία και 400 σελίδες την ιστορία της χώρας του, από την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα μέχρι την ημερομηνία που ολοκλήρωσε το έργο του (731). Είναι ο μοναδικός μεσαιωνικός συγγραφέας, που περιγράφει στοιχεία της ιστορίας της χώρας του στην προ Χριστού εποχή. 

Εκτός από τον ιστορικό, ασχολήθηκε και με τον επιστημονικό τομέα: μελέτησε τις κινήσεις της γης, τις φάσεις της Σελήνης γύρω από την Γη, καθώς και τον ζωδιακό κύκλο. Οι μελέτες του τον οδήγησαν σε νέο επαναπροσδιορισμό του χρόνου ηλικίας της γης και του σύμπαντος, κάτι που οδήγησε τον επίσκοπο Βίλφριντ να τον κατηγορήσει σαν αιρετικό, με αποτέλεσμα ο Βέδας να ανακαλέσει τις απόψεις του. 

Στον Βέδα αποδίδεται και η καταγραφή, περίπου το 725 μ.Χ, (καμία αλλη καταγραφή δεν υπήρχε ως τότε) των εορτασμών του εαρινού ηλιοστασίου από Παγανιστές που κατοικούσαν στα εδάφη της σημερινής Γερμανίας και το πως η γερμανική θεότητα Ostara (ναι, το όνομα Οστάρα προϋπήρχε) υϊοθετήθηκε από τους προ-Χριστιανικούς Κέλτες ως Eostre. 

Σύμφωνα με τον Βέδα, οι πρώιμοι γερμανικοί πλυθησμοί γιόρταζαν την Οστάρα κατά τη πρώτη πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία (κάτι που κάποιοι συνδέουν με την ετήσια επιλογή της ημέρας εορτασμού του Πάσχα), ημέρα που ξεκινούσαν τη φύτευση των σπόρων για τη νέα σοδειά. Οι Κέλτες δεν ακολουθούσαν τους ίδιους εορτασμούς, αν και ήταν εντελώς εναρμονισμένοι με τη φύση και τις αλλαγές των εποχών.

Για χίλια χρόνια μετά τη καταγραφή του Βέδα, δεν υπάρχει καμία αναφορά στην Οστάρα.

Jacob Grimm

Ο Γιάκομπ Λούντβιχ Καρλ Γκριμ (Jacob Ludwig Carl Grimm), φιλόσοφος, συγγραφέας και ερευνητής της εξέλιξης των γερμανικών γλωσσών, στο έργο του Deutsche Mythologie (1839) ξαναεμφανίζει στο κοινό την Οστάρα, μια χιλιετία μετά τον Βέδα.

Ο Γιάκομπ Γκριμ ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός, από τους γνωστούς στο ευρύ κοινό ως συγγραφείς και συλλέκτες παραδοσιακών παραμυθιών Αδελφούς Γκριμ, με παραμύθια όπως η Κοκκινοσκουφίτσα, Η Χιονάτη και οι Επτά Νάνοι, Ο Βασιλιάς Βάτραχος, Χάνσελ και Γκρέτελ, Ραπουνζέλ, Η Ωραία Κοιμωμένη, Σταχτοπούτα, Ο λύκος και τα εφτά κατσικάκια,  και άλλα. Πίστευαν πως τα παραμύθια είχαν κοινή ρίζα και μετακινούνταν μαζί με τα ινδοευρωπαϊκά φύλα. 

Σύμφωνα λοιπόν με τη θεωρία του Γκριμ, (που νεώτεροι ερευνητές αμφισβητούν, καθώς τα γραπτά στοιχεία που προϋπάρχουν εικάζεται πως είναι μόνο το έργο του Βέδα) η Οστάρα συνδέεται με το Τευτονικό Πάσχα και πως το χριστιανικό έθιμο των αυγών και των κουνελιών, προέρχεται από τα παγανιστικά τελετουργικά των πρώιμων γερμανικών πλυθησμών.

Πάντως επίσημη ιστορική καταγραφή αναφέρει πως το πασχαλινά κουνελάκια πρωτοεμφανίστηκαν ως μέρος των πασχαλινών εορτασμών στη Γερμανία, μόλις το 1678. Για τα αυγά η κατάσταση είναι ακόμα πιο δύσκολο να ξεμπερδευτεί, καθώς ο συμβολισμός τους ως "πηγή της ζωής" και "απαρχή του σύμπαντος" ξεκινάει, όπως προαναφέρθηκε, από αρχαίες θρησκείες.

Η σύγχρονη εκδοχή της Ostara

Ανάλογα με το μονοπάτι που έχει επιλέξει ο καθένας να βαδίσει, υπάρχει και μία διαφορετική εκδοχή σχετικά με το πως εορτάζεται στις μέρες μας ο ερχομός της Άνοιξης.

Εκτεταμμένες αναφορές στη εξέλιξη ανά τους αιώνες της Οστάρα και τους εορτασμούς αυτής, έχει κάνει μέσα από το έργο του ο Άγγλος ακαδημαϊκός και ιστορικός Ronald Hutton, ειδικά στο "Modern Pagan Festivals: A study in the nature of traditions".

Από τα πιο γνωστά του έργα, το "The Pagan Religions of the Ancient British Isles: Their Nature and Legacy", στο οποίο γίνεται εκτεταμμένη αναφορά σε ιστορικά στοιχεία σχετικά με τη προ-χριστιανική θρησκεία των βρετανικών νησιών καθώς και το πόσο και που αυτή επηρέασε τον σύγχρονο Παγανισμό. Σύμφωνα με τον Hutton, υπάρχουν πάρα πολές αντιφάσεις και αντιθέσεις σχετικά με αυτό που ήταν ο Παγανισμός στην αρχαιότητα σε σχέση με όσα έχουν αναγεννήσει και εφαρμόζουν στις μέρες μας τα σύγχρονα παγανιστικά κινήματα. 

Για αυτές του τις απόψεις δέχτηκε αρνητικές κριτικές απο τους συντηρητικούς αντιπροσώπους των σημερινών Παγανιστών, οι οποίοι τόνιζαν πως ο Hutton αντιμετώπισε τις γυναικείες θεότητες με "αντι-φεμινιστικό" τρόπο. Μία άλλη ομάδα Παγανιστών όμως, τον εκθείασε για την αναλυτική καταγραφή των συμβολισμών, των εορτασμών και γενικότερα για το σύνολο των πληροφοριών που παρουσίασε.

Για την Παγανιστική κοινότητα, η επιλογή της χρήση του ονόματος Ostara καθώς και τα τελετουργικά για τη σύγχρονη εκδοχή της γιορτής, λέγεται πως επιλέχτηκαν το 1968 απο τον Aidan Kelly, ο οποίος θεωρείται ως "ο εν ζωή παγανιστής με τη μεγαλύτερη επιρροή".

Αναφορά στους τρόπους εορτασμούς της ισημερίας γίνεται και στη Wicca. Αρχικά ήταν μία μικρότερης σημασίας ημερομηνία εορτασμού, αλλά αυτό άλλαξε το 1958 μετά από παρέμβαση του Λονδρέζικου τμήματος της Wicca.

Για τη σύγγραφή του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες και από 
www.learnreligions.com
www.patheos.com